Gastroskopija ili kolonoskopija: koju pretragu izabrati?

Kada imate tegobe sa varenjem, nije uvek jasno da li je potrebna gastroskopija ili kolonoskopija. Obe pretrage spadaju u endoskopske procedure i omogućavaju lekaru da direktno pregleda unutrašnjost digestivnog sistema. Ipak, svaka ima svoju ulogu: gastroskopija pregleda jednjak, želudac i početni deo tankog creva, dok kolonoskopija služi za pregled debelog creva i završnog dela tankog creva.

Izbor pretrage zavisi od toga gde se tegobe najverovatnije nalaze, koliko dugo traju i da li postoje alarmantni simptomi. U nekim slučajevima lekar može preporučiti obe pretrage, naročito ako simptomi nisu tipični ili ako postoji sumnja na više mogućih uzroka.

Šta je gastroskopija?

Gastroskopija je pregled koji se radi tankom, fleksibilnom kamerom kroz usta. Time se posmatra sluzokoža jednjaka, želuca i dvanaestopalačnog creva. Pretraga pomaže u otkrivanju upale, čira, krvarenja, suženja, polipa, refluksa i nekih drugih promena.

Najčešće se preporučuje kada tegobe potiču iz gornjeg dela stomaka ili kada postoje simptomi povezani sa gutanjem i gorušicom.

Najčešće tegobe zbog kojih se radi gastroskopija

• pečenje iza grudne kosti ili gorušica
• bol ili nelagodnost u gornjem delu stomaka
• mučnina i povraćanje
• otežano ili bolno gutanje
• osećaj da hrana zastaje u grudima
• anemija bez jasnog uzroka, posebno ako se sumnja na skriveno krvarenje iz gornjeg digestivnog trakta
• dugotrajna nadutost uz druge simptome iz gornjeg abdomena

Šta je kolonoskopija?

Kolonoskopija je pregled debelog creva kamerom koja se uvodi kroz anus. Omogućava uvid u sluzokožu debelog creva i, po potrebi, završni deo tankog creva. Ova pretraga pomaže da se otkriju polipi, upala, divertikuli, izvori krvarenja, suženja i znaci pojedinih bolesti creva.

Kolonoskopija je češće potrebna kada tegobe dolaze iz donjeg dela stomaka, kada postoji promena u stolici ili ako se sumnja na krvarenje iz debelog creva.

Najčešće tegobe zbog kojih se radi kolonoskopija

• krv u stolici ili crna, katranasta stolica
• promena ritma pražnjenja creva, poput zatvora ili prolivastih stolica koje traju
• bolovi u donjem delu stomaka
• neobjašnjiv gubitak težine
• nejasna anemija, naročito ako se sumnja na krvarenje iz creva
• sluz u stolici
• osetljivost ili nelagodnost u donjem abdomenu uz druge crevne simptome

Kako lekar odlučuje koju pretragu da preporuči?

Lekar prvo procenjuje gde se tegobe najverovatnije nalaze. Ako dominiraju gorušica, bol u želucu, mučnina ili otežano gutanje, češće se bira gastroskopija. Ako su prisutni krv u stolici, promena stolice ili bolovi u donjem stomaku, veća je verovatnoća da će biti preporučena kolonoskopija.

Važnu ulogu imaju i godine života, porodična anamneza, prethodni nalazi i rezultati laboratorijskih analiza. Na primer, anemija može biti znak skrivenog krvarenja i iz gornjeg i iz donjeg dela digestivnog trakta, pa lekar nekad preporučuje obe pretrage.

Kada su potrebne obe pretrage?

Ponekad simptomi nisu dovoljno jasni da bi se odmah znalo odakle dolaze. Tada se, prema proceni lekara, rade i gastroskopija i kolonoskopija. To je češće kada postoji dugotrajna anemija bez objašnjenja, nejasan gubitak težine, ponavljano krvarenje ili kada prethodna pretraga nije pokazala uzrok tegoba.

Redosled pretraga zavisi od kliničke slike. Nema univerzalnog pravila, već se odluka donosi individualno.

Kako da se pripremite?

Priprema zavisi od vrste pretrage. Za gastroskopiju je obično potrebno da budete natašte nekoliko sati pre pregleda, kako bi želudac bio prazan. Za kolonoskopiju je najvažnije temeljno čišćenje creva, što uključuje posebna uputstva o ishrani i korišćenju preparata za pražnjenje.

Uvek sledite tačna uputstva ustanove u kojoj se pregled obavlja. Obavestite lekara o svim lekovima koje koristite, posebno ako uzimate lekove za razređivanje krvi, insulin ili terapiju za dijabetes. Takođe prijavite alergije, ranije reakcije na sedaciju i postojeća hronična oboljenja.

Da li pretrage bole?

Gastroskopija i kolonoskopija mogu biti neprijatne, ali se često rade uz lokalnu anesteziju grla, sedaciju ili analgosedaciju, u zavisnosti od procene tima i dostupnosti. Tokom pregleda moguće je osećati pritisak, nagon na podrigivanje, nadutost ili grčeve, ali trajanje simptoma obično je kratko.

Nakon pretrage, lekar vam objašnjava nalaz i da li su potrebni dodatni koraci, kao što su biopsija, laboratorija ili kontrolni pregled.

Kada se treba javiti lekaru što pre?

• ako imate krv u stolici ili povraćate krv
• ako imate crnu stolicu
• ako teško gutate ili vam hrana zapinje
• ako vas bol u stomaku budi noću ili se pogoršava
• ako imate neobjašnjiv gubitak težine
• ako imate izraženu slabost, vrtoglavicu ili znake anemije

Zaključak

Gastroskopija i kolonoskopija nisu zamenske pretrage, već odgovaraju različitim simptomima i delovima digestivnog trakta. Gastroskopija je češća kod tegoba iz gornjeg dela stomaka i problema sa gutanjem, a kolonoskopija kod promena stolice, krvarenja i bolova iz donjeg dela abdomena. Najbolji izbor donosi lekar na osnovu simptoma, pregleda i nalaza.

FAQ

Da li gastroskopija otkriva probleme u debelom crevu?

Ne. Gastroskopija pregledava jednjak, želudac i početni deo tankog creva. Za debelo crevo je potrebna kolonoskopija.

Ako imam samo gorušicu, koja pretraga je češća?

Najčešće gastroskopija, jer gorušica obično potiče iz gornjeg dela digestivnog trakta.

Kada se preporučuje kolonoskopija bez obzira na godine?

Kod krvi u stolici, dugotrajne promene u pražnjenju, neobjašnjive anemije ili upornog bola u donjem stomaku, prema proceni lekara.

Da li je moguće da su potrebne obe pretrage?

Da. Ako simptomi nisu jasni ili ako postoji sumnja na krvarenje iz više delova digestivnog trakta, lekar može preporučiti obe pretrage.

Da li se pretrage rade u sedaciji?

Često mogu da se rade uz sedaciju ili drugu vrstu ublažavanja neprijatnosti, u skladu sa procenom lekara i dostupnom praksom ustanove.